Wendela Waller
Wendela Waller
IPCC rapport nr. 6: bekende info die toch inslaat als een bom
14 aug 2021 | Geschreven door:
klimaat

IPCC rapport nr. 6: bekende info die toch inslaat als een bom

Op maandagochtend 9 augustus 2021 zaten wij er klaar voor: de live stream waarin het klimaatpanel van de VN, IPCC, een nieuw rapport zou presenteren over de huidige staat van de wereldwijde klimaatopwarming. Onze verwachtingen waren hooggespannen. Niet omdat we veel nieuws verwachtten te horen trouwens. Als je dagelijks met klimaat en energie bezig bent, de kranten altijd eerst scant op artikelen hierover, en je op social media een 'echo chamber' rond deze thema's hebt gecreëerd, ben je wel op de hoogte van de dramatische staat waarin het klimaat op aarde zich anno 2021 bevindt. En toch zetten wij ons schrap voor deze persconferentie. Op 23 juni dit jaar lekte er namelijk al een deel van het rapport uit, waarover The Guardian berichtte: "Klimaatwetenschappers maken zich steeds meer zorgen dat de mondiale opwarming kantelpunten in de natuurlijke systemen van de aarde zal veroorzaken, wat zal leiden tot wijdverbreide en mogelijk onherroepelijke rampen, tenzij dringend actie wordt ondernomen. De gevolgen zijn waarschijnlijk veel dichterbij dan de meeste mensen zich realiseren (...), en zullen het leven in de komende decennia fundamenteel veranderen, zelfs als de uitstoot van broeikasgassen onder controle wordt gebracht." Laat de woorden even op je inwerken: wijdverbreide en mogelijk onherroepelijke rampen, tenzij dringend actie wordt ondernomen en je begrijpt: hier is echt iets aan de hand.

The Guardian - IPCC steps up warning on climate tipping points in leaked draft r

bron: The Guardian - IPCC steps up warning on climate tipping points in leaked draft report, 26 juni 2021

In de afgelopen 30 jaar bracht het panel al vijf vergelijkbare rapporten uit, nu volgde de zesde publicatie. In het eerste IPCC-rapport dat in 1990 verscheen, konden de klimaatwetenschappers met zekerheid stellen dat de gemiddelde temperatuur op aarde steeg, maar er bestond toen nog onzekerheid over de rol van de mens daarin. Zes jaar later, in het tweede rapport, was het IPCC daar iets stelliger in maar nog steeds bleef het bij een voorzichtige conclusie rond waarneembare menselijke invloed op het wereldwijde klimaat. In de drie rapporten daarna werd dit steeds duidelijker en waarschijnlijker. In het rapport uit 2014 werd het zelfs ‘extreem waarschijnlijk’ genoemd (95 procent zeker) dat de huidige klimaatverandering door de mens wordt veroorzaakt. Inmiddels noemt het IPCC de rol van de mens ‘indisputable’, oftewel: onbetwistbaar.

Screenshot uit de presentatie van het IPCC rapport nummer 6, 9 augustus 2021

bron: IPCC Press Conference, live stream op Youtube, 9 augustus 2021

Voor het zesde rapport analyseerden 234 wetenschappers van over de hele wereld samen duizenden recente onderzoeken en nieuwe wetenschappelijke artikelen over de waargenomen temperatuurstijging, de menselijke invloed en de rol van broeikasgassenuitstoot. Ook de gevolgen werden bestudeerd, zoals de toename van droogte- en hitteperioden, extreme neerslag, het smelten van de ijskappen, het stijgen van de zeespiegel, uitsterven van diersoorten en afname van biodiversiteit. En natuurlijk het meest beangstigende: de zogenaamde ‘tipping points’ oftewel kantelpunten in het klimaatsysteem, die leiden tot dat een domino-effect van desastreuze gevolgen. Bijvoorbeeld het smelten van permafrost, waardoor extra broeikasgassen vrij kunnen komen en de opwarming ook weer versnelt. Dit alles werkt toe naar verschillende toekomstscenario’s: als we de opwarming willen beperken tot een temperatuurstijging van A (dat deze stijgt staat dus, nogmaals, buiten kijf), dan zullen we de uitstoot van broeikasgassen moeten reduceren tot X. Doen we Y, dan leidt dat tot B, etc.

RTL Nieuws over klimaatrapport

bron: RTL Nieuws, 9 augustus 2021

In 2015 brachten wetenschappers aan het licht hoe desastreus de impact zou zijn van meer dan 1,5°C temperatuurstijging. Eind jaren tachtig was de conclusie van Amerikaans onderzoek nog dat het klimaat nog maximaal 2°C zou mogen opwarmen voordat er echt grote veranderingen optreden. Die 2-gradengrens werd nog jaren gehanteerd als maximum. Maar in 2015 kwam men dus tot de conclusie dat temperatuurstijgingen van meer dan 2°C veel verstrekkendere gevolgen zou hebben. Tijdens de beroemde klimaattop van Parijs werd daarom afgesproken dat de opwarming van de aarde beperkt moest blijven tot ruim onder 2°C - bij voorkeur tot maximaal 1,5°C.

Terug naar 9 augustus 2021. Gewend aan de gelikte persconferenties die we het afgelopen jaar rond de coronapandemie zagen, hadden we iets meer verwacht dan dit beeld:

Screenshot uit de persconferentie live stream van het IPCC, 9 augustus 2021

Toch werd na enkele slecht verstaanbare introducties al gauw duidelijk hoe slecht we ervoor staan met z'n allen:

Screenshot uit de presentatie van het IPCC rapport nummer 6, 9 augustus 2021Screenshot uit de presentatie van het IPCC rapport nummer 6, 9 augustus 2021

Hoewel dit tijdens de ietwat knullige persconferentie nogal feitelijk werd gebracht, liegen deze cijfers er natuurlijk niet om: slaagt de mensheid erin haar CO₂-uitstoot terug te brengen tot netto nul in 2050 (wat betekent dat we over 28,5 jaar wereldwijd niet méér CO₂ uitstoten dan alle bossen op de wereld kunnen opnemen), dan kan de opwarming bij 1,5 graden tot stilstand gebracht worden. Het duurt dan nog wel zeker twintig tot dertig jaar voordat de temperaturen wereldwijd zijn gestabiliseerd, maar de temperatuur zou zelfs weer wat kunnen zakken tot 1,4 graden hoger. De weersextremen wereldwijd zullen blijven, vergelijkbaar met nu, en ook zal de zeespiegel een centimeter of 40 stijgen. Maar dit is dus wel het meest optimistische scenario, waar waanzinnig maatregelen voor nodig zijn. In scenario 2, waarin we er pas in slagen om ná 2050 de uitstoot echt terug te dringen, loopt de gemiddelde temperatuur op tot 1,8 graden aan het einde van de eeuw. Het derde scenario gaat uit van geen daling van de uitstoot tot halverwege deze eeuw. De temperatuur zou 2,7 graden stijgen. Daarna volgen nog 2 scenario's die leiden tot 3,6 graden respectievelijk 4,4 graden stijging wereldwijd tot 2100. Die toekomstscenario's zien er zo dramatisch uit dat ik er niet eens over kán nadenken. De wereld zou - voor velen - onleefbaar worden.

Op dit moment is de wereldtemperatuur al 1,2°C hoger dan aan het begin van de industriële revolutie. Zonder drastisch ingrijpen fietsen we de 1,5 graad zó voorbij met gigantische, onomkeerbare gevolgen. De hele wereld moet dus aan de bak, alles op alles zetten om zo snel mogelijk de uitstoot van broeikasgassen te minimaliseren. Doen we dat niet, dan is de aarde echt f*cked.

Kijk de IPCC persconferentie van 9 augustus 2021 op Youtube terug.


Please accept functional cookies to view this YouTube video.

Relevant danwel interessant

  • In het HUMAN- en VPRO-programma Argos dat op zaterdagmiddag 21 augustus op NPO Radio 1 werd uitgezonden, reageerden een viertal interessante mensen op de publicatie van het IPCC-rapport. De voorzitter van het voortgangsoverleg over het Klimaatakkoord: oud-minister en VVD-fractieleider Ed Nijpels was erbij, klimaatwetenschapper Heleen de Coninck, kunsthistorica Eva Rovers mede namens Extinction Rebellion en klimaatjournalist Jelmer Mommers van De Correspondent waren in de studio. Luister het terug op NPO Radio 1.
Schrijf een reactie



Reacties

Kajan Kort 12 aug '21

Uiteraard ben ik het volledig eens met de strekking van je blog. Een aanvullende kanttekening: de aarde is niet vern**kt als het de mensen niet lukt de uitstoot te reduceren. De aarde blijft heus bestaan en de natuur ook. Alleen niet in dezelfde vorm. De rekening wordt voorlopig vooral door andere diersoorten (en plantensoorten) betaald, maar het zwaard van Damocles hangt vooral boven het hoofd van de mensheid zelf. Grote volksverplaatsingen (lees: vluchtelingenstromen) en mogelijk oorlog om grondstoffen (waaronder water!) zullen dan allicht onvermijdelijk zijn.

Nog een klein puntje dan: opwarming (global warming) is slechts een aspect - een van de tenminste 13 uitdagingen - binnen klimaatverandering. Opwarming zorgt voor heftigere meteorologische fenomenen waaronder orkanen en regenbuien. Voor het grote publiek makkelijk (en effectief) om het over opwarming (in graden Celsius) te hebben, maar het simplificeert de discussie in sommige gesprekken. Dit merk ik vooral in de politieke sferen. Het kan populistische uitspraken uitlokken als: 'nu is het koud hier, we hebben meer warmte nodig, haha (>__<)' Het IPCC en daarom jij ook in je blog hebben het over scenario's met daaraan gekoppeld graden Celsius. Waar het dan eigenlijk om gaat, en dit zou je meer kunnen benadrukken, is de hoeveelheid energie, vocht en onvoorspelbaarheid die wordt toegevoegd aan de atmosfeer. Die energie en onvoorspelbaarheid leidt tot heftigere winden, regenbuien, overstromingen. Leidt tot veranderende patronen in droogte en moesson. Tot meer smeltwater en veranderende zeestroming. Tot meer verdamping uit zeeën vóór en tijdens orkanen, etc. zo, nu genoeg generd.

> Reageren



Wen 12 aug '21

Thanks voor je reactie Kajan! En ik ben het met je eens over je nuancering: "De aarde blijft heus bestaan". Ik ben alweer met een nieuw artikel bezig waarin ik in ga op taal, semantiek en frames rondom klimaatverandering. Daarbij ga ik ook precies hierop in.

Ook terecht wat je schrijft over klimaatverandering versus -opwarming. Het blijft lastig om de balans te vinden, de juiste woorden te kiezen en het juiste perspectief, als je over deze kwestie schrijft als niet-klimaatwetenschapper, niet te simplificeren maar het ook begrijpelijk te maken voor elk publiek, intussen te zorgen dat het klopt wat er staat, en dan ook nog op te letten dat het geen voer voor pseudosceptici wordt... Anyway, goed idee om dit ook mee te nemen in bovengenoemde toekomstige blog over taal!

Over die "(klimaat)vluchtelingenstromen" las ik onlangs nog iets interessants in dit NRC artikel van 26 maart 2021. De alarmerende cijfers hieromtrent zouden vaak op te simpele gegevens zijn gebaseerd, of politiek gekleurd zijn. Volgens een meta-analyse van 30 studies naar migratie en veranderingen in het milieu, zou er grote variatie bestaan de in drijfveren en overwegingen van mensen om te migreren. Migratie is bijvoorbeeld vaak tijdelijk, en soms trekken rampen juist mensen aan (die in een getroffen gebied gaan helpen en dan blijven). Maar in scenario's over klimaatmigratie ontbreekt dit soort informatie vaak. Daarom bestaat er dus twijfel over de dreiging van massale migratiestromen als gevolg van klimaatverandering. Zie ook dit artikel uit 2018.

Matthijs van Santen de Hoog 11 aug '21

Mooi stuk en helemaal mee eens. Het is nu zaak om alles op alles te zetten om de de mate van klimaatverandering nog enigszins binnen de perken te houden. Burgers, bedrijven en overheden zullen allemaal verantwoordelijkheid moeten nemen.

> Reageren